است چيز ديگرى ديده نميشود ، و بر سرش تاجى از طلا گذاشته شده كه دستهايش بر زانو با انگشتان بهم چسپيده افتاده است . « 1 » قراريكه مسعودى گفته در اطراف حصن و حدود مولتان دورهء اسلامى يكصد هزار و بيست روستا مربوط آن موجود ، « 2 » و پرستش‌گاه بت ملتان در آبادترين بازارهاى شهر بين بازار عاج گران و بازار رويگران واقع بود ، كه كاخ آن در ميانه گنبدى داشت كه بت در بين آن بودى ، و در اطراف آن گنبد مساكن خدمهء معبد تعمير شده بود . اما نشستن‌گاه امير ملتان در نيمه فرسخى شهر در لشكرگاه جند راور بود ، كه از انجا فقط روز جمعه براى اداى نماز بسوارى فيل به شهر ملتان آمدى . « 3 » ابو دلف مسعر بن مهلهل بعد از 331 ه 924 م مىنويسد كه نزديك قبهء بت ملتان ، مسجد مسلمانان واقع بود ، و گنبد مذكور سه صد گز بلندى و بيست گز عرض داشت ، « 4 » كه با كاشيهاى رنگين تزيين شده و بنياد آن خيلى استوار و پايه‌هاى آن متين بود ، كه به الوان گوناگون آراسته شده بود . و ملتان شهر بزرگست كه حصنى منيع با چهار دروازه دارد ، و خارج آن را هم خندقى احاطه كرده و اطراف آن بوسيلهء نهرى كه در مهران ريزد ، سرسبز ميگردد . « 5 » شهر مرو : اما شهر مرو كه بنام مرو شاه جان در دو قرن نخستين اسلامى همواره مركز خراسان و قرارگاه قواى عرب بود ، از شهرهاى قديم خراسانست كه بناى كهندز آن را به تهمورث نسبت ميدادند ، و در آنجا كاخ مرزبان بناى عجيبى بود ، كه بزعم مردم مرو طلسمى داشت ،

--> ( 1 ) - احسن التقاسيم 484 ( 2 ) - مروج الذهب 1 / 375 ( 3 ) - اصطخرى 173 ببعد ( 4 ) - تاريخ سند 214 بحوالت سفرنامه خطى ابو دلف ( 5 ) - اختصار نزهة المشتاق ادريسى 42 طبع على گرهند 1954 م